Λαρς φον Τρίερ: Από το Στοιχείο του Εγκλήματος στο Nymphomaniac

lars-von-trier_edit

του Ηλία Σκυλλάκου

Όταν το 1995 οι δύο Δανοί κινηματογραφιστές, Λαρς φον Τρίερ και  Τόμας Βίτενμπεργκ, υπέγραψαν τη διακήρυξη του Δόγματος 95[1], ένα μεγάλο μέρος των cinefil, έμεινε έκπληκτο, λόγω των ιδιαίτερων κανόνων και των «υποχρεώσεων»  που τοποθέτησαν οι δύο κινηματογραφιστές, στην κινηματογραφική τέχνη. Το δόγμα 95 γράφτηκε, με αφορμή τα 100 χρόνια του κινηματογράφου. Η λέξη δόγμα προφανώς και δεν χρησιμοποιήθηκε με τη θρησκευτική έννοια του όρου.

Στόχος τους ήταν να τοποθετήσουν κάποιους κανόνες στην αισθητική του κινηματογράφου, ελπίζοντας ότι έτσι θα μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα,  αναδεικνύοντας  τα πιο αγνά στοιχεία της 7ης Τέχνης.

Φαίνεται ότι έως ένα βαθμό το νέο αυτό αισθητικό ρεύμα πέτυχε τον στόχο του, ταρακουνούσε τα βαλτόνερα της κινηματογραφικής λίμνης, δημιούργησε υποστηρικτές, εχθρούς, αλλά και πολλά ερωτηματικά, διατηρώντας πάντα τον εγωισμό των εφευρετών.

 «Το «Δόγμα» ήταν καθαρά εγωιστικό εύρημα. Έπρεπε να θέσω κάποιους κανόνες ώστε να υποχρεωθώ τελικά να χάσω τον έλεγχο, να ξεφορτωθώ μια και καλή όλες αυτές τις κινηματογραφικές συμβάσεις στις οποίες υπέκυψαν οι προηγούμενες ταινίες μου. Είχα ανάγκη και εγώ από το δικό μου παυσίπονο», (Λαρς Φον Τρίερ Βήμα 14-3-1999)

O Τρίερ, ο ένας από τους δύο υπογράφοντες, γεννήθηκε στη Κοπεγχάγη τον Απρίλιο του 1956. Σπούδασε κινηματογράφο στην Εθνική Σχολή Κινηματογράφου της Δανίας (στη σχολή υιοθέτησε και το «φον» του ονόματός του). Αποφοίτησε από τη σχολή το 1983.

Η ταινία που απογείωσε την καριέρα του είναι «Το στοιχείο του εγκλήματος», η οποία κέρδισε το βραβείο τεχνικής στο Φεστιβάλ των Κανών το 1984. Πρόκειται για την πρώτη δουλειά του σημαντικού σκηνοθέτη, που άφησε άναυδους κριτικούς, κοινό και επιτροπές, αποκαλύπτοντας την ύπαρξη ενός μεγάλου αλλά και ανήσυχου ταλέντου. Η συγκεκριμένη ταινία είναι ένα σκοτεινό, παραισθητικό, ατμοσφαιρικό θρίλερ.  Eίναι η ιστορία του ντετέκτιβ Φίσερ, που επιστρέφει σε μια φουτουριστική, αγνώριστη Ευρώπη (Αγγλία) μετά από μακρόχρονη εξορία στο Κάιρο. O ίδιος θα κληθεί να διαλευκάνει μια σειρά κτηνωδών φόνων παιδιών. Εφαρμόζει τις θεωρίες του αφεντικού του, που βασίζονται στην ταύτιση του αστυνόμου με τον εγκληματία.

element-of-crime-1984-10-g

Το 1988, Ο Λαρς Φον Τρίερ σκηνοθετεί μια εκδοχή της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας Μήδεια, του Ευριπίδη, για τη Δανική τηλεόραση, γυρίζοντας εξ ολοκλήρου με αναλογική κάμερα. Το σενάριο βασίζεται σε μια διασκευή που έκανε ο μεγάλος Δανός σκηνοθέτης Καρλ Ντράγιερ το 1960, αλλά η ταινία δεν γυρίστηκε ποτέ όσο ζούσε. Ο μύθος έπεται της ιστορίας του Ιάσωνα και των Aργοναυτών, παρουσιάζοντας τον Ιάσωνα να επιστρέφει από την εκστρατεία, έχοντας το Χρυσόμαλλο Δέρας κι έτοιμος να παντρευτεί την Γλαύκη, κόρη του Κρέοντα.

Στο φεστιβάλ των Κανών το 1991 κέρδισε το βραβείο της επιτροπής με το «Europa», ενώ  το 1996, παίρνει το Μεγάλο βραβείο των σκηνοθετών με το «Δαμάζοντας τα κύματα».  Το «δαμάζοντας τα κύματα» είναι μια από τις καλύτερες ταινίες της δεκαετίας του ’90 και αυτή που καθιέρωσε τον Δανό σκηνοθέτη  στο παγκόσμιο στερέωμα. Μια ανορθόδοξη ερωτική ταινία, που μιλά για το ρόλο που παίζουν το πάθος και η αφοσίωση στην ανάγκη για αγάπη και επικοινωνία.

Το 2000 κερδίζει το Χρυσό Φοίνικα με το «Χορεύοντας στο Σκοτάδι», μια ταινία η οποία πραγματεύεται τη ζωή της  Selma Jezkova, μιας φτωχής Τσεχοσλοβάκας μετανάστρια στην Αμερική της δεκαετίας του ’60. Η ίδια ζει σε ένα τροχόσπιτο μαζί με το μικρό της γιο και δουλεύει νυχθημερόν σε ένα εργοστάσιο, προσπαθώντας να μαζέψει όσο περισσότερα χρήματα μπορεί. Η Selma κρατά με παιδιάστικη επιμονή ένα μεγάλο μυστικό: τόσο η ίδια όσο και ο γιος της πάσχουν από μια σπάνια κληρονομική ασθένεια.

Το 2003 γυρίζει το «Dogville» την πρώτη κατά σειρά ταινία του  από την τριλογία με το όνομα USA – Land of Opportunities,  ενώ το 2005 γυρίζει  το «Manderlay»  τη δεύτερη κατά σειρά ταινία τις τριλογίας. Στο Μπρεχτικό «Ντόγκβιλ». o Δανός «προβοκάτορας», με μια αφαιρετική ματιά, σκιαγραφεί  με πάθος την εκμετάλλευση του αδύναμου, με την εκπληκτική Νικολ Κίντμαν, να δίνει πραγματικό ρεσιτάλ ερμηνείας. Η ταινία διαδραματίζεται σε ένα αρκετά μινιμαλιστικό σκηνικό. Αν και υπάρχουν μερικοί τοίχοι και έπιπλα, το υπόλοιπο σκηνικό υπάρχει μόνο σαν λεπτές ζωγραφισμένες γραμμές/περιγράμματα, τα οποία, επιπλέον, έχουν γραμμένο σαν ετικέτα πάνω τους, το αντικείμενο το οποίο αντιπροσωπεύουν.

dogville05

 Η ιστορία ξετυλίγεται στην Αμερική της μεγάλης κρίσης του 1930,  όπου η γοητευτική φυγάς Γκρέις καταφθάνει στην απομονωμένη κωμόπολ η Dogville, κάπου στα Βραχώδη Ορη. Την καταδιώκουν γκάνγκστερ και η μικρή κοινότητα δέχεται να την κρύψει με τον όρο η Γκρέις να δουλέψει γι” αυτούς. Οσο, όμως, ο κλοιός της αστυνομίας γίνεται πιο έντονος, τόσο μεγεθύνεται και η εκμετάλλευση που υφίσταται από τους κατοίκους. Η καλοκάγαθη Γκρέις θα καταντήσει θύμα των ίδιων των ανθρώπων που την προστάτεψαν. Η Γκρέις  Κρύβει, ωστόσο, καλά το μυστικό της, που είναι και το κύριο όπλο της..

Αντίστοιχα στη ταινία Manderlay o Τρίερ, ασχολείται με το ζήτημα της δουλείας, όπως αυτή καταγράφτηκε στην ιστορία. Φαινομενικά δείχνει να επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στους μαύρους της Αμερικής. Στην ουσία, όμως, μιλάει γενικά για τη δουλεία.

Το 2009 έρχεται η κινηματογραφική ταινία “Αntichrist”, μια σπουδή στο σύγχρονο κινηματογράφο, ένα αφιέρωμα στον Ταρκόφσκι όπως ο ίδιος δήλωσε, μια ταινία που δημιούργησε τρομερές κόντρες,  και αντιθέσεις, κριτών, και κοινού. Η ταινία  ήταν πραγματικά «ένα βότσαλο στο παπούτσι» όπως ο ίδιος έλεγε γενικά για τον κινηματογράφο.

800_anti-christ_blu-ray2

 «Anticrist»

Το 2011 επανέρχεται με την ταινία «Μελαγχολία», ένα από τα πιο σύγχρονα κινηματογραφικά ποιήματα. Ο Τρίερ μας δείχνει ότι η μελαγχολία και η μοναξιά δεν σημαίνει απαραίτητα απαισιοδοξία, ενώ η καταστροφή του κόσμου έρχεται…

Ερχόμαστε λοιπόν στο 2013 περιμένοντας με μεγάλη αγωνία τη νέα του ταινία με τον τίτλο «Νυμφομάνιακ».  Οι αποκαλύψεις σύμφωνα πάντα με το νορβηγικό site Montages σοκάρουν, μιας και αναφέρει ότι εκτός από το ότι πρόκειται για άκρως ερωτική ταινία, θα διαρκεί από ότι φαίνεται και πάνω από 5 ώρες!

nymphomanic-hq

 

 Ο Ηλίας Σκυλλάκος είναι υπεύθυνος επικοινωνίας και δημοσιών σχέσεων του Συλλόγου «Χορίαμβος» και υπεύθυνος σύνταξης του diavasinet.gr 

[1]Η διακήρυξη ρου Dogme 95.« Ορκίζομαι να συμμορφωθώ με τους παρακάτω διατυπωμένους και επικυρωμένους από το Dogme 95 κανόνες:

  • Το γύρισμα πρέπει να γίνεται επί τόπου χωρίς αξεσουάρ και ντεκόρ (αν η ιστορία του φιλμ απαιτεί τη χρήση κάποιου ιδιαίτερου αξεσουάρ, επιλέγεται τόπος γυρίσματος όπου αυτό είναι παρόν).
  • Κανένας ήχος δεν πρέπει ποτέ να δημιουργείται ξεχωριστά από τις εικόνες και το αντίστροφο (Καμία μουσική δεν πρέπει να χρησιμοποιείται εκτός και αν παίζεται κατά τη διάρκεια του γυρίσματος της σκηνής).
  • H κάμερα πρέπει να φέρεται στο χέρι. Επιτρέπεται κάθε πιθανή κίνηση ή μη-κίνηση με την κάμερα στο χέρι. (Η ταινία δεν πρέπει να διαδραματίζεται εκεί που βρίσκεται η κάμερα, το γύρισμα πρέπει να γίνεται εκεί που διαδραματίζεται το φιλμ).
  • Η ταινία πρέπει να είναι έγχρωμη. Κανένας ειδικός φωτισμός δεν επιτρέπεται. (Αν δεν υπάρχει αρκετός φωτισμός η σκηνή είτε πρέπει να κοπεί ή να ενσωματωθεί μία απλή λάμπα στην κάμερα).
  • Κάθε οπτική επεξεργασία ή φιλτράρισμα απαγορεύεται.
  • Η ταινία δεν πρέπει να περιλαμβάνει επιφανειακή δράση. (Οι φόνοι, τα όπλα κ.τ.λ. δεν πρέπει να εμφανίζονται).
  • Οι χρονικές και γεωγραφικές απομακρύνσεις απαγορεύονται. (Το φιλμ πρέπει να διαδραματίζεται εδώ και τώρα).
  • Οι θεματικές ταινίες δεν γίνονται αποδεκτές.
  • Οι διαστάσεις του φιλμ πρέπει να είναι τα 35mm.
  • Ο σκηνοθέτης δεν πρέπει να αναγράφεται στους τίτλους.

Επιπλέον ορκίζομαι να χαλιναγωγήσω ως σκηνοθέτης την προσωπική μου αρέσκεια. Δεν είμαι πια ένας καλλιτέχνης. Ορκίζομαι να αποφεύγω την δημιουργία ενός «έργου», καθώς θεωρώ τη στιγμή πιο σημαντική από το σύνολο. Ο υπέρτατος σκοπός μου είναι να εκμαιεύσω την αλήθεια από τους χαρακτήρες και τις σκηνές μου. Ορκίζομαι να το πράξω με κάθε διαθέσιμο μέσο και θυσιάζοντας την προσωπική μου αρέσκεια και κάθε αισθητική θεώρηση.

Και έτσι δίνω τον ΟΡΚΟ ΤΗΣ ΑΓΝOΤΗΤΑΣ

Κοπεγχάγη, Δευτέρα 13 Μαρτίου 1995

Εξ ονόματος του Dogme 95

Lars Von Trier

Thomas Vinterberg